Nowoczesna technologia w fizjoterapii

Nowoczesna fizjoterapia, znajduje obecnie zastosowanie w prawie każdej dziedzinie medycyny. Począwszy od ortopedii, w której jest podstawą usprawniania po wszelkiego typu urazach i dolegliwościach związanych z układem ruchu, po neurologię gdzie to właśnie codzienna rehabilitacja, pozwala na powrót do podstawowych umiejętności i umożliwia samodzielne funkcjonowanie. Znajduje również zastosowanie w pediatrii, chirurgii, ginekologii, onkologii oraz wielu innych, w których fachowa praca terapeuty jest nieodzowna. Wraz z dynamicznym rozwojem tej dziedziny, powstało wiele innowacyjnych szkół i technik, mających na celu poprawę jakości, a przede wszystkim skuteczności procesu leczniczego w fizjoterapii. Podobna sytuacja, ma miejsce na rynku nowych technologii medycznych, który udostępnia specjalistyczne narzędzia, otwierając jednocześnie nowe możliwości oddziaływania na chorobowo zmieniona tkankę. Bodźce dostarczane w ramach fizykoterapii, jak fala akustyczna, oddziaływanie światłem laserowym czy polem elektromagnetycznym, nie są możliwe do wygenerowania bez udziału zaawansowanych urządzeń, stanowiących istotne wsparcie, w prowadzonym procesie terapeutycznym.

            Pisząc uprzednio o ogromnych korzyściach, płynących z zastosowania laseroterapii wysokoenergetycznej w codziennej praktyce, nie sposób pominąć równie skutecznej metody leczenia, którą niewątpliwie jest terapia falą uderzeniową (SWT – Shock Wave Therapy). Metoda ta przez prawie 30 lat, stosowana była z powodzeniem, jako niezwykle skuteczny sposób walki z kamicą układu moczowego. Technologia SWT, okazała się równie efektywnym sposobem bezinwazyjnego leczenia dolegliwości, wynikających ze wskazań natury ortopedycznej, w terapii wielu schorzeń mięśni, ścięgien, więzadeł czy torebek stawowych. Ostatnie lata zaowocowały dynamicznym rozwojem specjalistycznych urządzeń, przeznaczonych do generowania fal akustycznych o dużej energii, jak Impactis M czy BTL 6000 SWT, poszerzając tym samym zakres stosowania metody, o takie dziedziny jak dermatologia czy kosmetologia. Obecnie SWT jest uznaną na całym świecie terapią, umożliwiającą lekarzom i fizjoterapeutom skrócenie czasu leczenia, poprzez znaczne przyspieszenie procesów regeneracyjnych na poziomie komórkowym.

Na czym polega terapia falą uderzeniową?

            Shock Wave Therapy, wykorzystuje efekt rozchodzenia się w tkankach fal dźwiękowych o dużej mocy. Te stosowane w medycynie, charakteryzują się krótkotrwałymi, skokowymi wzrostami ciśnienia o wysokim pułapie szczytowym i bardzo krótkim czasie narastania. Mogą być one generowane z zastosowaniem różnych metod: elektrohydraulicznej, elektromagnetycznej, piezoelektrycznej czy pneumatycznej. W przypadku fizjoterapii, najczęściej stosowanymi urządzeniami są te, wykorzystujące technologię elektromagnetyczną lub pneumatyczną, w których specjalna głowica generująca falę, poruszana jest dzięki sprężonemu powietrzu bądź impulsom elektrycznym. Jednakże o skuteczności oddziaływania SWT, decyduje nie sam mechanizm powstawania fali, a ilość energii przekazywanej podczas terapii w głąb tkanek. Parametrem klasyfikującym falę uderzeniową, pod względem ilości energii dostarczanej w jednostce powierzchni, jest gęstość energii strumienia, wyrażana w mJ/mm2. Na jej podstawie można dokonać podziału na fale o małej (0,08 mJ/mm2), średniej (0,28 mJ/mm2) i dużej energii (0,6 mJ/mm2). Niewątpliwym atutem nowoczesnych urządzeń SWT, jest możliwość stosowania fal o różnym kształcie, co w bezpośredni sposób przekłada się na skuteczność prowadzonego zabiegu. Ze względu na rodzaj tkanki, miejsce i głębokość występowania problematycznego obszaru oraz rodzaj schorzenia, istnieje możliwość wyboru pomiędzy falą rozchodzącą się promieniście (RSWT – Radial Shock Wave Therapy), a najczęściej stosowaną falą zogniskowaną (FSWT – Focused Shock Wave Therapy), skupiającą największą ilość energii w punkcie położonym kilka centymetrów w głąb tkanek. Jednakże z perspektywy codziennej praktyki, równie cennych wskazówek dostarczają same parametry techniczne urządzeń, jak wysokość generowanego ciśnienia czy zakres częstotliwości fali. Topowe na rynku urządzenia firm ASTAR czy BTL, wykorzystujące metodę pneumatyczną, są w stanie wytwarzać impulsy fal uderzeniowych z częstotliwością do 25Hz przy maksymalnym ciśnieniu 5 barów. Jest to energia, w zupełności wystarczająca do uzyskania pożądanego efektu terapeutycznego.

Przeciwbólowe i przeciwzapalne zastosowanie fali uderzeniowej

Medyczną falę uderzeniową, stosuje się ze względu na jej efektywne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Liczne badania eksperymentalne, wskazują na wysoką skuteczność SWT, jako metody aktywnie przyspieszającej regenerację tkanek miękkich, pobudzając mechanizmy naprawcze. Jednak dokładny bimolekularny mechanizm tych zmian, jest nadal nieznany. Istnieje kilka głównych teorii, dotyczących oddziaływania fali uderzeniowej na organizm. Przypuszczalnie efekt analgetyczny i przeciwzapalny, wynika ze wzrostu przepływu krwi w miejscu poddawanym działaniu. Prowadzi to do wzmożonego usuwania zbędnych metabolitów, wraz z mediatorami stanu zapalnego. Równie istotną kwestią, jest intensywny napływ w chorobowo zmienione obszary, substancji niezbędnych do przebudowy i odtworzenia uszkodzonych tkanek. Inna z hipotez zakłada, że fala uderzeniowa niszczy błony komórkowe i dystalne zakończenia nerwów czuciowych, w wyniku czego blokuje przekazywanie sygnałów bólowych. Mimo nadal trwających badań, już dziś zaznacza się ogromny potencjał metody, dzięki wywoływanemu zabiegiem procesowi neowaskularyzacji, w konsekwencji którego mogą powstać nowe, trwałe i funkcjonalne połączenia naczyniowe. Ponadto, wykazano że pod wpływem powtarzanych zabiegów SWT, dochodzi do rekrutacji komórek macierzystych, pobudzenia podziałów i różnicowania komórek oraz wzmożenia produkcji kolagenu, biorącego udział w przebudowie tkanek.

Czy terapia falą uderzeniową jest skuteczna?

Wysoką skuteczność terapii medyczną falą uderzeniową, potwierdzają liczne doniesienia naukowe. Dotychczas największa ilość publikacji ukazała się, w odniesieniu do  indykacji w zakresie ortopedii. Dotyczyły one przede wszystkim, przewlekłych stanów zapalnych układu mięśniowo-szkieletowego oraz patologicznych procesów zwapnieniowych. Demoulin i współpracownicy, potwierdzili efektywność SWT w leczeniu chronicznego zapalenia rozcięgna podeszwowego (PF - plantar fasciitis). U osób dorosłych, jest ono najczęstszą przyczyną dolegliwości bólowych w obrębie pięty i może wystąpić zarówno u osób prowadzących siedzący tryb życia, jak i wyczynowych sportowców. Cechą charakterystyczną dla zespołu PF, jest silny, utrudniający poruszanie ból podeszwowej części piety, podczas pierwszych porannych kroków, a także specyficzny głęboki ból podczas ucisku. O ile podstawowe zalecenia, jak odpoczynek, niesterydowe leki przeciwzapalne oraz terapia rozluźniająca rozcięgno, zazwyczaj dają zadowalający rezultat w przeciągu kilku tygodni, o tyle w dużej części przypadków, niezbędne jest zastosowanie dodatkowego leczenia, polegającego na podaniu sterydowych leków przeciwzapalnych. W perspektywie długotrwałych i uciążliwych dolegliwości, wynikających z nawracających stanów zapalnych rozcięgna podeszwowego, zastosowanie fali uderzeniowej wydaje się doskonalą alternatywą.

Leczenie kontuzji biegaczy

Równie obiecujące wyniki uzyskał Vulpiani, badając wpływ terapii falą uderzeniową, na ostre i przewlekłe tendinopatie ścięgna Achillesa. Obecnie etiologia, patogeneza i naturalny przebieg procesów chorobowych ścięgna, nie są jeszcze całkowicie poznane. Pomimo objawów charakterystycznych dla stanu zapalnego, często pod względem histologicznym, nie wykrywa się komórek zapalnych, a jedynie zmiany w układzie i strukturze włókien kolagenowych. Tendinopatia ścięgna Achillesa, jest jedną z najczęściej diagnozowanych dolegliwości, wśród biegaczy amatorów w wieku od 35 do 45 lat, a za najczęstszą przyczynę uważa się przetrenowanie i mechaniczne przeciążenie ścięgna. Jednakże podobne objawy obserwuje się również u osób prowadzących sedenteryjny tryb życia. Proces leczenia, obejmuje zazwyczaj kilka form standardowej terapii zachowawczej, jednak w niektórych przypadkach proponowane są również zabiegi chirurgiczne. W ciągu ostatnich lat badań, nad zastosowaniem SWT w leczeniu schorzeń ścięgien i przyczepów mięśniowych, terapia ta wykazała niezwykle obiecujące rezultaty. Niewątpliwie jej atutem jest bezbólowa aplikacja, nieinwazyjność, dobra tolerancja przez pacjentów i brak skutków ubocznych. Dlatego traktuje się ją jako ważną alternatywę dla leczenia chirurgicznego.

Wyjątkowe rozwiązanie w leczeniu ran i blizn

Dzięki rozwojowi urządzeń do terapii falami akustycznymi o dużej mocy, ukształtowało się zupełnie nowe podejście do leczenia tkanek miękkich, w tym również leczenia ran i zbliznowaceń. Dostępne badania wykazały wielki potencjał i obiecujące wyniki, w leczeniu trudno gojących bądź niegojących się ran. Fale uderzeniowe stosowane w tego rodzaju terapii, różnią się znacznie od tych stosowanych w przypadku litotrypsji oraz tych, które przeznaczone są do zastosowań ortopedycznych. Wynikają one z odmiennych kształtów stosowanej fali oraz wartości parametrów częstotliwości, gęstość strumienia energii czy całkowitej liczby impulsów. Nie wykazano destrukcyjnego działania fali uderzeniowej, stosowanych w leczeniu trudno gojących się ran. Aplikacja prowadziła raczej do normalizacji odpowiedzi biologicznej oraz stymulacji procesów naprawczych i regeneracji tkanek. Chociaż mechanizm działania SWT jest nadal przedmiotem badań, wykazano że właściwości fizyczne fal uderzeniowych, korelują ze skomplikowanymi reakcji biologicznymi, następującymi po ich zastosowaniu, włączając w to uwalnianie takich czynników jak cytokiny, chemokiny oraz zmiany w perfuzji tkanek i angiogenezę. Wszystkie z powyższych czynników, istotnie wpływają na kaskadę procesów zachodzących podczas gojenia ran.

Spośród wielu wskazań do zastosowania terapii falą uderzeniową, dostępne wyniki badań jednoznacznie potwierdzają jej wysoka skuteczność w większości z nich. Niepodważalnym atutem tej metody, poza nieinwazyjnością oraz bezbólowym przebiegiem, jest fakt, że w wielu przypadkach może z powodzeniem być dodatkową alternatywą dla silnego leczenia sterydowego lub chirurgicznego. Zasadniczo przeciwbólowe i przeciwzapalne efekty terapeutyczne wywoływane przez SWT, mogą być stosowane w niemal dowolnej okolicy ciała w odniesieniu do układu mięśniowo - szkieletowego. Sposób zastosowania, zależy wyłącznie od doświadczenia i kreatywności terapeuty oraz doboru odpowiednich wartości parametrów. Obecnie najlepsze urządzenia na rynku, do których zaliczyć można ASTAR Impactis M, BTL 6000 SWT czy Zimmer enPuls2, dysponują gotowymi bazami schorzeń, zawierającymi właściwe dla każdego z nich parametry fali. Aktualnie aparaty do leczenia falą uderzeniową tej klasy, używane są szeroko w najlepszych klinikach i ośrodkach na całym świecie.